सोमवती अमावस्या म्हणजे काय?

हिंदू पंचांगानुसार अमावस्या तिथीला पितरांचे स्मरण, स्नान-दान, जप, तप, व्रत आणि आत्मशुद्धी यासाठी विशेष महत्त्व आहे. प्रत्येक महिन्यात अमावस्या येते, परंतु जेव्हा अमावस्या सोमवारच्या दिवशी येते, तेव्हा तिला सोमवती अमावस्या म्हणतात.

सोमवार हा भगवान शिवांचा दिवस मानला जातो. त्यामुळे सोमवती अमावस्येला भगवान शिव, माता पार्वती, पितर आणि पिंपळ वृक्षाची पूजा विशेष शुभ मानली जाते. बोलचालीत याला सोमवारी अमावस्या, सोमवती अमावस किंवा Somwari Amavasya असेही म्हटले जाते.

Somvati Amavasya 2026 कधी आहे?

सन 2026 मध्ये सोमवती अमावस्येच्या प्रमुख तारखा या मानल्या जात आहेत:

सोमवती अमावस्यातारीखदिवसविशेष महत्त्व
पहिली सोमवती अमावस्या 202616 फेब्रुवारी 2026सोमवारशिव पूजा, स्नान-दान, पितृ तर्पण
दुसरी सोमवती अमावस्या 202615 जून 2026सोमवारव्रत, पिंपळ पूजा, दान आणि तर्पण

तिथी आणि मुहूर्त शहरानुसार बदलू शकतात. त्यामुळे पूजा, व्रत, श्राद्ध किंवा तर्पण करण्यापूर्वी स्थानिक पंचांग पाहणे किंवा आपल्या कुल पुरोहितांचा सल्ला घेणे योग्य ठरते.

सोमवती अमावस्येचे धार्मिक महत्त्व

सोमवती अमावस्या ही शिवकृपा, पितृकृपा, सौभाग्य आणि कुटुंबातील सुख-शांतीशी जोडली जाते. या दिवशी श्रद्धेने स्नान, दान, शिव पूजा, पिंपळ पूजा आणि पितृ तर्पण केल्याने शुभ फल मिळते, अशी श्रद्धा आहे.

विवाहित स्त्रिया पतीच्या दीर्घायुष्यासाठी, वैवाहिक सौख्यासाठी आणि कुटुंबाच्या कल्याणासाठी व्रत करतात. अनेक भक्त या दिवशी शिवलिंगावर जल, दूध, बेलपत्र आणि पांढरी फुले अर्पण करतात.

अमावस्या तिथी पितरांशी संबंधित मानली जाते. म्हणून या दिवशी पाण्यात काळे तीळ मिसळून पितरांना तर्पण करणे शुभ मानले जाते.

सोमवती अमावस्येला स्नान-दान

या दिवशी सकाळी लवकर स्नान करावे. शक्य असल्यास गंगा, यमुना, नर्मदा, गोदावरी किंवा कोणत्याही पवित्र नदीत स्नान करावे. नदीस्नान शक्य नसल्यास घरच्या स्नानाच्या पाण्यात थोडे गंगाजल मिसळू शकता.

स्नानानंतर स्वच्छ वस्त्रे परिधान करावीत आणि पूजा संकल्प करावा. आपल्या क्षमतेनुसार दान करावे. सोमवती अमावस्येला खालील दान शुभ मानले जाते:

दान हे दिखाव्यासाठी नसून श्रद्धा, करुणा आणि सेवाभावाने करावे.

सोमवती अमावस्या पूजा विधी

सकाळी स्नान करून पूजा स्थान स्वच्छ करावे. भगवान शिव, माता पार्वती आणि पितरांचे स्मरण करावे.

शिवलिंगावर जल, दूध, बेलपत्र, अक्षता, चंदन आणि पांढरी फुले अर्पण करावीत. शक्य असल्यास रुद्राभिषेक करावा. “ॐ नमः शिवाय” किंवा महामृत्युंजय मंत्राचा जप करावा.

माता पार्वतीला फुले, नैवेद्य आणि सौभाग्य सामग्री अर्पण करावी. विवाहित स्त्रिया कुटुंबातील सौख्य, वैवाहिक सुख आणि पतीच्या दीर्घायुष्यासाठी प्रार्थना करू शकतात.

पूजेच्या नंतर पितरांसाठी तर्पण करावे. पाण्यात काळे तीळ मिसळून पितरांना अर्पण करावे आणि त्यांचे आशीर्वाद मागावेत.

पिंपळ पूजा

सोमवती अमावस्येला पिंपळ वृक्षाची पूजा विशेष शुभ मानली जाते. पिंपळाला जल अर्पण करावे, दिवा लावावा, फुले वाहावीत आणि श्रद्धेने प्रदक्षिणा करावी.

काही परंपरांमध्ये स्त्रिया पिंपळाच्या 108 प्रदक्षिणा करतात आणि कच्चा दोरा बांधतात. 108 प्रदक्षिणा शक्य नसल्यास 7, 11 किंवा 21 प्रदक्षिणाही श्रद्धेने करता येतात. पूजेत संख्या पेक्षा भाव आणि श्रद्धा अधिक महत्त्वाची आहे.

सोमवती अमावस्या व्रत नियम

व्रत करणाऱ्यांनी स्नानानंतर संकल्प घ्यावा. आरोग्य आणि घरच्या परंपरेनुसार पूर्ण उपवास, फलाहार किंवा सात्त्विक आहार घेता येतो.

दिवसभर प्रार्थना, मंत्रजप, दान आणि शांत आचरण ठेवावे. राग, खोटे बोलणे, कठोर शब्द, मद्य, मांसाहार आणि अनावश्यक वाद टाळावेत. संध्याकाळी पूजा आणि दानानंतर व्रताचा पारण करता येतो.

या दिवशी काय करावे?

या दिवशी काय टाळावे?

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

Somvati Amavasya 2026 कधी आहे?

2026 मध्ये सोमवती अमावस्या 16 फेब्रुवारी 2026 आणि 15 जून 2026 रोजी मानली जात आहे.

सोमवारी अमावस्या आणि सोमवती अमावस्या एकच आहे का?

होय, सोमवारी अमावस्या आणि सोमवती अमावस्या हे एकाच तिथीसाठी वापरले जाणारे नाव आहे.

सोमवती अमावस्येला कोणाची पूजा करतात?

या दिवशी भगवान शिव, माता पार्वती, पिंपळ वृक्ष आणि पितरांची पूजा केली जाते.

पितृ तर्पण करता येते का?

होय, अमावस्या तिथी पितृ तर्पणासाठी शुभ मानली जाते. पाणी आणि काळे तीळ वापरून तर्पण करता येते.

विवाहित स्त्रिया व्रत करतात का?

होय, अनेक विवाहित स्त्रिया पतीच्या दीर्घायुष्यासाठी आणि कुटुंबाच्या कल्याणासाठी सोमवती अमावस्या व्रत करतात.

निष्कर्ष

सोमवती अमावस्या भगवान शिव, माता पार्वती आणि पितरांची कृपा मिळवण्याचा पवित्र दिवस आहे. या दिवशी स्नान, दान, व्रत, पिंपळ पूजा, शिव पूजा आणि पितृ तर्पण करणे शुभ मानले जाते. 2026 मध्ये सोमवती अमावस्येच्या प्रमुख तारखा 16 फेब्रुवारी 2026 आणि 15 जून 2026 आहेत. अचूक तिथी आणि मुहूर्तासाठी स्थानिक पंचांग किंवा कुल पुरोहितांचा सल्ला घ्यावा.